اردشیرخوره یاشهرگور

بنای شهر گور که نام رسمی آن اردشیرخوره بوده به
اردشیر یکم ، سر سلسله دودمان ساسانی نسبت داده شده است. این شهر به شکل یک دایره
کامل به قطر حدود 2000 متر طراحی گردیده و در وسط آن یک برج عظیم (منار میلو )که
هنوز قسمت زیادی از آن باقیست بنا شده است . این برج که به نظر من نماد شهر بود ،
احتمالا کاربردهای دیگر نیز داشته است.

منار میلو (طِربال): ستونی است چهارگوش از جنس سنگ
خارا و ملاط گچ که درست در کانون هندسی دایره شهر قرار دارد. امروزه بلندی آن ۳۳
متر و هر ضلع قاعده آن ۱۱ متر است. کاربری منار میلو معلوم نیست. به گزارش اصطخری
بر سر آن آتشکده ای بوده و از کوه مجاور آبراهی به شهر کشیده بودند که آب را مانند
فواره تا بالای منار می رسانید. به گمان دیتریش هوف (Dietrich Huff) این بنا بقایای
یک برج پله دار است که در زمان آبادانی حدود ۷۸ متر ارتفاع داشته و شاید تجسم قدرت
و اقتدار شاه بوده است.

شهر گور از درون به کمک سه دیوار مدور متحد المرکز
و بیست دیوار شعاعی ، به شصت و یک قسمت تقسیم شده بود . تنها بخش مرکزی این مجموعه
به قطر حدود 450 متر فاقد هرگونه تقسیمات فرعی بوده و بناهای دولتی و مذهبی در درون
آن قرار داشته اند.

برخی مورخان قدیم پیشینه گور را به دوران
هخامنشیان می رسانند. به گزارش ایشان گور شهری بزرگ با حصاری محکم بود؛ به طوریکه
اسکندر مقدونی هر چه کرد نتوانست آن را بگشاید. پس دستور داد که مسیر رودخانه ای را
به سمت شهر بگردانند و آن را در آب غرق کنند. بعدها اردشیر که تازه بر اردوان
اشکانی شوریده بود، عهد کرد که در صورت پیروزی در این محل شهر تازه ای بنا کند. او
پس از نشستن بر تخت پادشاهی با کمک مهندسان کوه های اطراف جلگه را برید و آب را از
آن طریق خارج کرد. سپس بر زمین خشک شهر جدید گور را ساخت و آنجا را تختگاه خود قرار
داد.

امروزه
کارشناسان در درستی این داستان (آبگرفتگی جلگه فیروزآباد به مدت پانصد سال) تردید
دارند. و بیشتر، گزارش طبری را پذیرفته اند که می گوید اردشیر بنای شهر گور را در
حدود سال ۲۲۴ میلادی و به نشانه قدرت نمایی در برابر آخرین شاه اشکانی آغاز کرده
است.

پس
از اردشیر این شهر به دلیل نسبتش با سردودمان ساسانی همچنان آباد و مرکز کوره
اردشیر باقی ماند؛ هر چند در سایه بیشاپور (شهر جدید شاپور یکم) تا اندازه ای در
حاشیه قرار گرفت .

شهر
گور در امتداد جهات اربعه چهار دروازه داشت؛ دروازه هرمز در شمال، دروازه اردشیر در
جنوب، دروازه میترا در شرق و دروازه بهرام در غرب. از هر دروازه یک خیابان اصلی به
مرکز شهر راه داشت . در حال حاضر داخل شهر به غیر از منار میلو ، رصد خانه و حمام ،
آثار یک بنا بنام تخت نشین نیز وجود دارد .

تخت نشین (گنبد
کیرمان): بنای در یکصد متری جنوب شرقی منار است که اکنون جز شالوده ای از آن بر جا
نمانده ، معمولا کاربری آن را نیایشگاه یا کاخ فرض می کنند. در دی ماه ۱۳۸۴
باستان شناسان در بخش شرقی تخت نشین توانستند دروازه ای سنگی به سبک معماری پارسه
همراه با سنگفرش بنا را کشف کنند.

برج
ستاره شناسی پیدا شده در شهر گور، از خشت و گل و کاملا تندرست است. قطری نزدیک ۶۵/۵
متر دارد که روی آن، ۱۲ نشانه از علامت های بکار گرفته شده در اندازه گیری های رصدی
و سکوهایی نموداری، هست. احتمال می رود که سازه دایره ای شکل شهر گور برای نصب
دستگاه های سینوسی به کار می رفته و بلندی دیواره های آن که بدون سقف بنا شده،
نزدیک ۶۵ سانتی متر بوده است